365 dni. I co teraz? – O rocznicach trzeźwości, które mogą być świętem albo pułapką

Każdy z nas, jeśli tylko poważnie podchodzi do tematu abstynencji, szczęścia, wolności i podejmuje decyzję żeby żyć, Żyć i ŻYĆ doświadcza takiego dnia. Otwierasz oczy i oto dziś, właśnie dziś mija rok. Trzysta sześćdziesiąt pięć dni bez alkoholu. Sięgasz po telefon, otwierasz aplikację, która skrupulatnie odlicza każdą dobę, i patrzysz na tę liczbę. 365. Symboliczna, prawda? Wyraźna, dobitna i niezaprzeczalna. Czujesz dumę – i całkiem słusznie. Czujesz także ulgę, bo jeszcze rok temu nie wierzyłeś, że to możliwe. Ale gdzieś we wnętrzu, w miejscu, do którego nie sięgają gratulacje i poklepywania po plecach, czujesz jeszcze coś. Coś trudniejszego do nazwania. Jakby ta liczba, zamiast Cię wyzwalać, zaczynała Cię definiować. Jakbyś nie był sobą, tylko sumą dni na liczniku. I przychodzi pytanie, które nie pasuje do uroczystego nastroju: co teraz? Kolejne 365? Potem następne? Czy reszta mojego życia to będzie jedno wielkie odliczanie?

Witaj w jednym z najmniej omawianych paradoksów trzeźwości. Rocznica, która powinna być świętem, czasem staje się ciężarem. Na dobry początek uspokajam — jedno nie wyklucza drugiego. Można celebrować i jednocześnie zastanawiać się, dokąd to wszystko zmierza. Więcej: to pytanie jest oznaką dojrzałości, a nie słabości.

Liczenie dni w abstynencji ma swoje głębokie korzenie psychologiczne. Na początku drogi jest wręcz bezcenne. Każdy kolejny dzień, jeden po drugim, to dowód, że potrafisz. Dzień pierwszy, drugi, siódmy i trzydziesty. Każdy to mały triumf i potwierdzenie, że decyzja, którą podjąłeś, ma moc. B.J. Fogg, psycholog ze Stanforda badający mechanizmy zmiany zachowań, bardzo precyzyjnie opisał to zjawisko tłumacząc, że poczucie postępu jest jednym z najsilniejszych motorów motywacji. Widzisz, że liczba rośnie a zatem czujesz, że idziesz do przodu. To ten sam mechanizm, który sprawia, że nie możesz przerwać serii w aplikacji do nauki języków albo codziennego treningu. Mózg uwielbia ciągłość, kocha poczucie pasma sukcesów, produkuje dopaminę na widok rosnącego wyniku. I na początku to działa fantastycznie.

Problem zaczyna się wtedy, gdy licznik przestaje być narzędziem, a staje się tożsamością. Gdy budzisz się nie po to, żeby przeżyć dzień, ale żeby go odznaczyć na pasku stanu. Gdy w odpowiedzi na pytanie „kim jesteś?” w głowie pojawia się nie Twoje imię, nie Twoja pasja, nie Twoje relacje, ale „jestem osobą w kolejnym dniu abstynencji”. Wiem to, bo sam to przeżyłem. Był taki moment, gdy całe moje poczucie wartości zależało od tej jednej liczby w telefonie. Każdego dnia, w którym ta liczba rosła, byłem bohaterem. Ale z każdym dniem rosło też inne, bardzo przeszkadzające uczucie — paraliżujący strach przed jej utratą. Bo jeśli cała Twoja tożsamość opiera się na serii, to co stanie się, gdy seria się zerwie?

Tak wygląda ciemna strona rocznic. Psychologowie zajmujący się uzależnieniami od lat obserwują zjawisko, które roboczo nazywają „efektem okrągłej daty”. Paradoksalnie, ryzyko nawrotu nie maleje liniowo z każdym kolejnym dniem trzeźwości. Ono potrafi skoczyć w górę właśnie w okolicach symbolicznych momentów. Miesiąc, pół roku, rok. Dlaczego? Bo okrągła data zamyka pewien rozdział, a zamknięcie prowokuje pytanie: „udowodniłem, że potrafię — może teraz mogę sobie pozwolić?” Kto z abstynentów nie doświadczył takiej pokusy niech rzuci kamieniem. Nie? Hmmm. Tak myślałem. W każdym razie jest to pułapka myślenia, które traktuje abstynencję jak wyzwanie do zaliczenia a nie jak sposób na życie. Jak test, który zdajesz i dostajesz dyplom, zamiast jak proces, który po prostu trwa. I już.

Jeśli właśnie zbliżasz się do swojej rocznicy i czujesz tę dziwną mieszankę dumy i niepokoju  nie jesteś sam. Nic złego się nie dzieje. To naturalna reakcja na moment, w którym dotychczasowa strategia przetrwania domaga się aktualizacji. Na początku potrzebowałeś licznika jak rozbitek potrzebuje tratwy. Teraz, po roku, być może nadszedł czas, żeby z tratwy przesiąść się na łódź. Nie wyrzucać licznika, ale przestać na nim polegać jako na jedynym dowodzie, że wszystko jest w porządku.

Masz także prawo być osobą, która straciła swój licznik, bo nawrót zerował wynik, bo seria się przerwała, bo liczba spadła do zera i poczucie wstydu przysłoniło wszystko inne. Tego też doświadczyłem i chcę Ci powiedzieć coś ważnego: Twoja wartość nigdy nie mieszkała w tej liczbie. Każdy dzień, który przeżyłeś w trzeźwości, istnieje. Nie zniknął. Każda lekcja, każde doświadczenie, każdy trudny wieczór, przez który przeszedłeś bez sięgania po alkohol — to wszystko jest Twoje i nikt Ci tego nie odbierze. Zerowanie licznika nie zeruje Ciebie.

A jeśli stoisz na początku i właśnie zaczynasz liczyć swoje pierwsze dni — rób to. Licz. Celebruj każdy z nich. Ale pozwól, żebym zaszczepił w Tobie jedną myśl na przyszłość. Wierz mi, że przyjdzie moment, w którym najpiękniejszą rzeczą będzie to, że zapomnisz policzyć. Że obudzisz się rano i nie sięgniesz po telefon, żeby sprawdzić, który to dzień. Bo będziesz zbyt zajęty życiem.

W tym właśnie tkwi sedno. Rocznica trzeźwości powinna być celebracją nie tego, czego nie robiłeś przez 365 dni, ale tego, CO ROBIŁEŚ. Nie „rok bez alkoholu”, ale „rok z obecnością”. Rok z prawdziwymi rozmowami, rok z porankami bez wstydu, rok z emocjami, które wreszcie są Twoje, nieprzefiltrowane i niezniekształcone. Chodzi o fundamentalną zmianę perspektywy — od „365 dni bez” do „365 dni z”. Jeśli czytasz ten blog, to wiesz, że co jakiś czas do tego wątku powracam. To nie semantyczna zabawa. To jest różnica między życiem w cieniu czegoś, od czego uciekasz, a życiem w świetle czegoś, ku czemu idziesz.

I jest jeszcze jedna rzecz, o której warto pamiętać: najpiękniejsza faza trzeźwości to ta, w której przestaje być projektem, a staje się po prostu życiem. Moment, w którym nie musisz się już przedstawiać jako „osoba w abstynencji”, bo abstynencja nie jest Twoim głównym zajęciem — jest tłem, na którym dzieje się wszystko inne. To nie znaczy, że tracisz czujność. To nie znaczy, że zapominasz, skąd przyszedłeś. To znaczy, że wartości, które odzyskałeś — obecność, autentyczność i wolność stały się tak naturalną częścią Ciebie, że nie potrzebują już codziennego potwierdzenia w postaci cyfry na ekranie.

A może chcesz o tym porozmawiać, albo jeszcze nie liczysz, ale korci Cię, żeby zacząć? Zadzwoń, napisz, przyjedź. Jesteśmy tu nie tylko po to, żeby pomóc Ci zacząć, ale i po to, żeby towarzyszyć Ci w momencie, gdy trzeźwość staje się czymś więcej niż liczbą. Gdy staje się wolnością. Cichą, codzienną, niegłośną — ale Twoją.